 |
| Nu we wat meer weten over wat er zoal gebeurde op een dagje "spelen" kunnen we het amfitheater van Pompeii beter begrijpen. Dus even wat extra aandacht voor het oudste Romeinse stenen amphitheater tot nu toe opgegraven. |
 |
| Op de eerste rijen (ima cavea) zaten de belangrijkste mensen van de stad. Sommigen hadden vanwege hun rang zelfs hun eigen zetels (bisellia) die op een van de vier platformpjes naast de hoofdingangen konden staan. Er was ook een groter platform in het midden aan de oostzijde (podium). Hier zaten de editor (sponsor van de spelen) en zijn gevolg. Er waren twee kleinere ingangen gelijkvloers (aditus ad caveas), deze waren bestemd voor de belangrijke inwoners die op de eerste rang (Ima cavea) of op de zetels op het platform mochten zitten. De twee dubbele trappen aan de buitenkant van het theater in het noordwesten en het westen waren voor het gewone publiek. Er waren nog twee kleinere trappen die leidden naar het terras aan de zuidoostkant. Het terras lag tegen de summa cavea aan en was 4 m. breed. Hier waren de ingangen naar de hoger gelegen loges (cathedrae) die alleen voor vrouwen bestemd waren. De hoofdingang voor de "pompa" was aan de zuidkant, de "Porta Triumphalis". Langs deze gang mochten de overwinnaars ook de arena weer verlaten. In Pompeii had deze doorgang een rechte hoek vanwege de stadswal. Aan de noordkant was "Porta Sanavivaria", "poort van gezondheid en leven". Hier kwamen de gladiatoren binnen voor hun "optreden" en als ze verloren hadden maar gespaard bleven gingen ze hierdoor naar ook weer naar buiten. De wilde dieren waren misschien bij de Porta Sanavivaria gehuisvest omdat daar een ruimte met restanten van tralies is gevonden. De kleine ruimtes naast de twee hoofdingangen (carcer) waren waarschijnlijk opslagplaatsen voor gladiatorenwapens. Aan de westkant van de arena was een klein poortje, de "porta Libitinensis". De doden werden door deze poort naar buiten gesleept. Achter de poort was een trapje naar beneden en dan een lange nauwe gang die leidde naar de uitgang, onder de dubbele trappen aan de westkant. Aan de linkerkant van deze gang, vlakbij de arena, was een klein kamertje, het 'spolarium', waar de wapenuitrusting van gedode gladiatoren werd afgedaan. |
| © Alain Canu. Dit vind ik de beste interpretatie van het amphitheater wat ik tot nog toe gezien heb. |
 |
| Een "sfeervol" plaatje van hoe een net gedode gladiator met een haak door de "Porta Libitinensis gesleept wordt. De dode lichamen van gladiatoren werden overigens waarschijnlijk met een soort brancard verwijderd, maar alle 'gewone' ter dood veroordeelden of alle gedode dieren wier lichamen ook verwijderd moesten worden, werden zonder omhaal met een haak door deze poort gesleept. Of mensen erbij stil stonden of enige eerbied betoonde? Ik weet het niet... Gedoodde gladiatoren kregen een fatsoenlijke begrafenis en een grafsteen. Voor sommige misdagers die veroordeeld waren om door wilde dieren verscheurd te worden gold als extra straf dat hun lichaam geen graf zou krijgen en dat de familie en vrienden niet mochten rouwen om hun dood. Dit is wel heel gruwelijk. |
 |
 |
| Het lugubere gangetje waar de dode gladiatoren door naar buiten gedragen werden. Rechtvooruit zie je het trapje naar de arena en rechts zie je de ingang naar het "Spolarium". |
| "Porta Triumphalis" De hoofdingang in het zuidwesten. Hier kwam de processie (pompa) in volle glorie de arena in marcheren. En de overwinnaar liep hierdoor naar buiten. |
 |
| Een nog zo'n "sfeervol" plaatje, nu van een zwaargewonde gladiator die eertse hulp krijgt in een van de vele ruimtes van het amphitheater. De medische verzorging was erg goed. Er is een begraafplaats gevonden in Ephesus (Turkije) speciaal voor gladiatoren. De gevonden skeletten toonden veel goed geheelde wonden en zelfs een gelukte chirurgische amputatie. Bij sommige skeletten kun je verwondingen aan het hoofd zien, niet veroorzaakt door een wapen van een gladiator, maar door een zware hamer. De hamer van Charun! (prof. Karl Grossschmidt en dr. Fabian Kanz, Medical University of Vienna) |
| Een van gangen voor het publiek. Rechts zie je een ingang naar de zitplaatsen. |
 |
| "Porta Triumphalis" nu naar de uitgang gezien. |
 |
| Laten we niet vergeten dat de spelen een groot feest waren. Hier een reconstructie. Je ziet de stalletjes waar je hapjes en drankjes kon kopen. Misschien ook kussens voor op die harde stenen banken? (reconstructie) |
 |
| De gang komt uit onder de trappen aan de westzijde. Hoeveel diepbedroefde mensen zouden hier gestaan hebben om een glimp op te vangen van het lijk van hun dode geliefde? |
 |
 |
| "Porta Sanavivaria" De hoofdingang in het noorden. Als de meeste bezoekers hun zitplaatsen hadden gevonden werd er een hek geplaatst (daar zijn de gaten in de vloer voor) zodat je een afscheiding kreeg. Late bezoekers konden dan langs de smalle kant alsnog naar binnen. Langs de brede kant betraden de gladiatoren en de wilde dieren de arena voor hun "optreden". Gladiatoren die hadden verloren maar werden gespaard kwamen door deze gang ook weer naar buiten. (MAU and KELSEY'S POMPEII: ITS LIFE AND ART 1907) |
 |
 |
 |
| Het amfitheater van Pompeii, geschiedenis |
| In de hoofdingang (de porta Triumphalis) zijn inscripties te zien wie het amphitheater hebben laten bouwen en wie het hebben laten wederopbouwen na de aardbeving van 62 n.Chr. |
| De inscriptie waaruit blijkt wanneer het amphitheater gebouwd is. "Quinctius, C.f. Valgus M. Porcius M. f. duovir(i) quinq(uennales) coloniai honoris caussa spectacula de sua peq(unia) coer(arunt) et coloneis locum in perpetuom deder(unt)" |
| C. Quintius Valgus and M Procius waren officieren onder generaal Sulla die de stad Pompeii onder Romeins gezag bracht. Ze bouwden het amfitheater speciaal voor de oudmillitairen (kolonisten)van Sulla die in Pompeii een stukje land kregen. |
| Bij de ingang van de "Porta Sanavivaria" zijn aan weerszijden twee nissen te zien, waar ooit standbeelden stonden van C. Cuspius Pansa en zijn zoon, met dezelfde naam. Ze bekleedden allebei zeer hoge functies in Pompeii. Het bijzondere is de tekst waarin staat dat ze het amfitheater op eigen kosten lieten restaureren na de aardbeving van 62 n. Chr. Het is moeilijk voor te stellen wat er dan beschadigd was aan zo´n solide gebouw wat ook vrijwel intact bleef na de vulkaanuitbarsting... |
 |
| In juli 59 n.Chr. ging er wat gruwelijk mis tijdens de spelen. Het amfitheater zat vol, met uiteraard Pompeiianen, een handjevol Pithecusani (de bewoners van het nabij Cumae gelegen eilandje Pithecusae) maar ook veel Nucerianen, de spelen werden namelijk gegeven door een editor uit Nuceria, Livineius Regulus. De aanleiding was, zoals altijd, futiel, de scheidsrechter nam in de ogen van de Nucerianen een verkeerde beslissing. Er werd over en weer flink gescholden, de stemming werd grimmiger en opeens werd de eerste steen gegooid. En niet lang daarna kwamen er ook wapens te voorschijn, hoewel het eigenlijk verboden was gewapend het amphitheater binnen te gaan. Overal werd nu gevochten, zelfs tot buiten het amfitheater. De Pompeiianen, in hun eigen stad en in de meerderheid, bovendien geholpen door de Pithecusani, wonnen natuurlijk. Er waren vele doden en nog meer zwaargewonden, vooral onder de Nucerianen. Dat dit niet een normaal voorval was blijkt wel uit de zware straf van keizer Nero en de senaat van Rome: In Pompeii mochten 10 jaar lang geen gladiatorgevechten meer worden gehouden. De editor Livineius Regulus werd verbannen. Jachtpartijen (venationes) en atletiekspelen mochten gewoon doorgaan. Na de aardbeving van 62 n. Chr. werd het verbod op gladiatorspelen opgeheven. |
| Graffiti uit Pompeii met de afbeelding van het bloedbad. (Casa di Anicetus) Je ziet hier duidelijk de Vela (zeilen tegen de zon) en de stadsmuur-en poorten. Rechts de palaestra en zelfs tot daarbinnen zie je Pompeianen die arme nucerianen volgen en vermoorden. Een eigenaardigheid zijn de bogen onder de dubbele trap. Tel ze maar na. Zelfs authentieke bronnen zijn dus niet te vertrouwen! |
| De gladiatorenschool in Pompeii was gevestigd in het Grote Palaestra, naast het amfitheater. Hier waren ook openbare latrines (Wc's), waarvan de bezoekers van het amphitheater tijdens spelen gebruik van maakten. (In het amphitheater zelf waren geen wc's) |
 |
 |
 |
| Het enorme Palaestra naast het amfithater. Het had een oefenveld van drie voetbalvelden groot en zelfs een zwembad (de rechthoek in het midden van het terrein) Rechts een reconstructie. Er stond een dubbele rij platanen die een paar jaar terug weer herplant zijn. Het was het mooiste sportterrein wat je ook in deze tijd zou wensen. |
| De latrine links naast een van de ingangen van het Paleastra. Je kijkt nu vanaf het amfitheater richting west. |
| Na de aardbeving van 62 AD werden de gladiatoren gehuisvest in de theaterwijk, in de Quadriportico direct achter het grote theater. Waarschijnlijk was het grote palaestra te zwaar beschadigd geraakt. De nieuwe verblijfplaats voor de gladiatoren was een stuk kleiner dan wat ze gewend waren. (Het oefenterrein was c. 46.9 x 36.5m., de overdekte wandelgang eromheen was c. 4m. breed) ) Een eigen zwembad konden ze voorlopig vergeten. Wel werden noodzakelijke aanpassingen gemaakt voor de nieuwe bewoners. Op de begane grond en de eerste verdieping werden kleine kamertjes gebouwd, van ongeveer 3.5 m². Boven liep een houten galerij voorlangs de kamertjes en een grote en twee kleinere trappen leidden naar beneden. Een gedeelte van de tweede verdieping en de galerij is gereconstrueerd, steeds naar de nieuwste archeologische inzichten (zucht). De kamertjes waren bedoeld voor de gladiatoren. Ze sliepen met meerder mensen op een kamer (2 tot maximaal 6 personen). Op de begane grond kwam een keuken en grote eetzaal, geschikt voor wel 100 man. Nieuw was ook een gevangenis op de begane grond, altijd handig met opstandige, tot dood in de arena veroordeelde wanhopige mensen. Er in was een voetenijzer waar mensen aan vastgeketend werden. Ze konden alleen liggen of ongemakkelijk zitten. Op grond van het aantal kamers en de grootte van de eetzaal en keuken is berekend dat er zo'n 100 (maximaal 200) gladiatoren werden getraind.* Dit is normaal voor een kleinere stad zoals Pompeii. Gladiatoren werden door de Lanista ook verhuurd voor optredens in andere steden. "Gastgladiatoren" werden dan waarschijnlijk ook hier ondergebracht. Zo waren (de peperdure) gladiatoren uit de keizerlijke scholen te Capua erg geliefd in Pompeii. (De Iuliani en Neroniani worden vaak op graffiti in Pompeii vermeld) * D. L Bomgardner, The Story of the Roman Amphitheatre. 2000. |
 |
| Het nieuwe onderkomen. Je ziet het als groen rechthoek boven het grote theater. |
 |
 |
| Dichterbij gezien |
| De binnenplaats waar de gladiatoren oefenden. |
 |
| Vondsten uit de barrakken. |
| 1 Via Stabia 2 De hoofdingang. Voor de verbouwing tot gladiatorenbarak was het rechts open naar de theaters. 3 Het kamertje voor de wachtpost die de ingang moest bewaken. De drie andere (kleinere) ingangen waren met sloten vergrendeld. Dus je ziet wel hoe "vrijwillig" de gladiatoren hier zaten 4 Eetzaal. 5 Keuken, een van de aanpassingen was een enorme haard om veel maaltijden te gelijk te kunnen klaarmaken. 6 Brede trap naar bovenverdieping. Waarschijnlijk naar de vertrekken van de Lanista (Eigenaar van de school) en de trainers. Op de eerste verdieping waren kamers met hun ingang aan een houten galerij. 7 In deze ruimte zijn twee houten kisten gevonden met resten van kleding met gouddraad doorweven. Daarnaast werden ook prachtige wapenuitrustingen gevonden, bedoeld voor de Pompa. Ook vond men hier 18 skeletten. Een ervan was gezien haar sieraden een zeer rijke vrouw. Hier komen alle romantische verhalen uit voort van een geheime relatie tussen een rijke vrouw en een gladiator die de dood in elkaars armen vonden tijdens de vulkaanuitbarsting.. Zelfs in de film "The last days of Pompeii" wordt dit als een gegeven gebruikt. Nu weet je dat er in ieder geval nog 16 andere mensen in deze ruimte waren. 8 Exedra ("toonkamer") met prachtige fresco's van Mars en Venus en gladiatorenwapens. Waarschijnlijk de plek waar gladiatoren in vol ornaat op hun beurt wachtten om op te treden in de arena. 9 Gevangenis (ergastulum) met een metalen geval op de vloer waar je aan geketend werd zodat je alleen kon liggen of moeizaam zitten. Er zijn hier 4 skeletten gevonden maar die waren allen niet geketend. 10 Latrine (Wc's) 11 Het oefenterrein |
 |
 |
| Het dak is een rekonstructie. Je ziet de kleine vierkante gaten waar de balken voor de vloer van de tweede verdieping zaten. |
|
| 11 |
| Het Amfitheater: Waar mensen en dieren elkaar op leven en dood bevochten. |
 |
|
|