Colonia Cornelia Veneria Pompeianorum
Op deze plek, zo' n 8 kilometer van de Vesuvius, aan de middellandse zee en de monding van de rivier Sarnus, was al 600 v.Chr.
een nederzetting bewoond door
*Oskanen. De Oskanen waren een van de vele Indo-Germaanse volkeren die zich vestigden in wat nu ItaliŽ heet.
Er is weinig over ze bekend, ook hun schrift is nog steeds niet helemaal ontcijferd.
Om hun gesproken taal weer te geven leenden ze het Etruskisch alfabet en nog wat letters uit het Grieks.
In de 5de eeuw voor christus werd het Oskisch algemeen gesproken en geschreven in deze regio, dat wil zeggen de streek CampaniŽ in zuid-ItaliŽ, oa. ook
door de Samnieten.
In Pompeii zijn alles wat van de Oskanen overbleef de onregelmatige straatjes in het oudste gedeelte van de stad en wat opschriften.
Voorbeeld van Oskisch uit Pompeii> Vraag me niet wat het betekent maar leuk detail is dat het van rechts naar links geschreven werd.
Ok nu gaan we even de achtbaan in: In de 6de eeuw voor christus kwamen er Grieken in Pompeii.
Hoewel het een prachtig strategisch punt was, zo aan de zee en met, via de rivier de Sarno, controle over het achterland, was het blijkbaar niet hun plan er eeuwig te blijven.
Ze bouwden een Dorische tempel- met- uitzicht-over-zee. Deze tempel was waarschijnlijk gewijdt aan Hercules. (
Zie 'het uitgaanscentrum van Pompeii')
De tempel was ver vanaf zee te zien en was dus ook een baken voor schepen.
De Grieken brachten de verering voor de god Apollo. De god Apollo kreeg een tempel in wat toen de markt in het centrum van het stadje was.
Van 524-474 heersten de Etrusken over de stad. Daarna kwam Pompeii weer onder Griekse invloed.
Pompeii werd in deze tijd uitgebreid met wat nu de regio VI heet, de Griekse tempels werden hersteld en er werd begonnen aan de stadsmuur.
De Grieken hadden, net als de Samnieten en  later de Romeinen, een voorkeur voor kaarsrechte straten en rechthoekige huizenblokken.




Het oude driehoekig forum
Maar daar was de romeinse krijgsheer Sulla >
< Oskaans begrafenisbeeld
Puf acu zicolos? "Waar breng ik de dagen door?" Heb je dat nou ook niet altijd al in het Oskisch willen zeggen?
< Samnitische krijgers
Overzicht van de vele stammen in
dit gebied om een idee te geven. >
De Samnitische vestingsmuur tussen de poort van Herculaneum en de poort van Vesuvius in Pompeii
Zijn volledige naam was Lucius Cornelius Sulla Felix. "Felix" was zijn bijnaam en betekent "de gelukkige". (PS volgens de overlevering had hij staalblauwe ogen *zucht*).
Helaas was Sulla de verkeerde man om als vijand te hebben. Het was een man met een zeer interessante levensloop maar laten we hier volstaan met dat het een briljant en meedogenloos krijgsheer was. Hij was zelfbenoemd dictator van Rome.
"Dictator"  was toen een normale functie maar dankzij Sulla kreeg het zijn huidige negatieve betekenis. 
Pompeii werd belegerd en bestookt met grote stenen kogels die de naam van Sulla droegen. Je kunt de inslagen in de stadsmuur nog steeds zien. In 89 voor Chr. viel de stad en kwam onder Romeins gezag. Toen Sulla klaar was met zijn veldtochten waren de Samnieten  min of meer (gruwelijk)  uitgeroeid...
Hoewel Pompeii voor vernietiging of plundering gespaard bleef, verloor het elke zelfstandigheid en werd een Colonia van Rome.
De stad werd herdoopt tot "COLONIA CORNELIA VENERIA  POMPEIANORUM."
Dit ter ere van Lucius Cornelius Sulla ("
Cornelia")  en zijn beschermheilige Venus ("Veneria").
De godin Venus werd ook de beschermheilige van Pompeii. 
Pompeii moest toestaan dat veteranen van Sulla zich op haar grondgebied vestigden.De steden Nola en Telesia kregen hier ook mee te maken.
Maar dat viel allemaal reuze mee als je bedenkt dat Herculaneum leeggeplunderd werd en slechts de status van Municipium kreeg. (Dat wil zeggen een stad met beperkte Romeinse rechten, een colonia kreeg alle Romeinse rechten).
Stabiae werd zelfs met de grond gelijk gemaakt.Wat er van overbleef kreeg de status Pagus, wat gewoon "dorp" betekent.
Nuceria kreeg als beloning voor de bewezen trouw aan Rome grote stukken grond van de buurtgemeentes. Waarschijnlijk een van de oorzaken van de rellen later
in het amfitheaer van Pompeii.

De stad werd in hoog tempo echt Romeins, mede door de invloed van de vele Romeinse veteranen.
Veteranen kregen stukken land toegewezen en waarschijnlijk ook huizen. Dit zette veel kwaad bloed bij de oorspronkelijke inwoners. Ook de veteranen voelden zich ongelukkig in een stad waar ze met de nek werden aangekeken en waar de voertaal in plaats van Latijn Oskisch/Grieks was.


*01-02-07 
Op een internationale conferentie in Rome over Pompeii vertelde Piero Guzzo, tegenwoordig hoofd opgravingen, dat Pompeii in de derde eeuw v.Chr. is gesticht door Samnieten. (En dus niet door Oskanen)
Pompeii was nu dus een Romeinse colonia en de officiŽle taal werd het Latijn. De stadsgodin werd Venus Pompeiana.
Het nieuwe Forum, athans wat ervan over is.
Vroeger het hart van de stad met alle openbare gebouwen, markten  en  tempels. Op de achtergrond de Vesuvius.
Een afbeelding uit Pompeii van de Vesuvius, Bacchus (de god van wijn en plezier) en de slang die Agathodemon genoemd werd ofwel 'de  goede god'.  Dit alles wil zeggen  dat Pompeii werd beschouwd als zeer vruchtbaar en vol overvloed.
Door het gunstige klimaat kon er twee keer per jaar geoogst worden.
Het Oskisch/Samnitisch  plattegrond van het oudste gedeelte van de stad werd  niet wezenlijk veranderd.
De Romeinen legden een nieuw forum aan, ten noordwesten van het oude forum, op de plek waar al sinds oudsher de markt was.
Het was een stuk ruimer en mooier en vooral rechter dan het oude forum en werd het kloppend juridisch, economisch en politiek hart van de nu Romeinse stad.
De forumbaden werden gebouwd.
Het centrum van de oude tijden; het driehoekige forum; werd het hart van het uitgaansleven met het grote en kleine theater.
In het oostelijk deel van de stad was ruimte genoeg voor uitbreiding, zelfs binnen de al bestaande stadsmuren.
Ten tijde van de regeringen van de keizers Augustus en Tiberius werden de meeste nieuwe publieke gebouwen en mooie villas gebouwd.
De rijken hadden enorme huizen, die soms een heel blok besloegen, ze hadden aan huis winkels en werkplaatsen die ze weer onderverhuurden aan kleine zelfstandigen, dat konden
Romeinen, vrijgelatenen of slaven zijn. Steenrijk leefde naast straatarm. 
Een beroemde graffiti, gevonden op een van de muren van Pompeii luidt: 'pecunia non olet'; 'geld stinkt niet'. 
Reconstructie straat in Pompeii.
Het is moeilijk voor te stellen dat  deze stad
ooit vol kleuren, geuren  en mensen was.
Anders dan we denken waren alle beelden,
pilaren en muren beschilderd in heldere kleuren.
Restauratie van de muur van het macellum (markt) na de aardbeving (het lichtere gedeelte aan de bovenkant van de muur is de herbouw)
De schade na de aardbeving van 62 afgebeeld op deze steen.
De echte scheur 
komt door de ramp van 79....
Poppaea en haar man keizer Nero
Nero treedt op als musicus. Het schijnt dat hij tijdens de aardbeving van 62 ergens in Neapolis (Napoli)i een voorstelling gaf en moest vluchten vanwege instortingsgevaar.
Het was overigens een schande om als keizer op het podium te staan. Nero gaf er niets om. Hij vond zichzelf een groot kunstenaar.
Op deze kaart van Pompeii zie je in het bruin de oudste stad, in het rode kader het oude driehoekige forum. In roze het nieuw aangelegde forum.
Pompeii was ten tijde van de eruptie een levendige handelsstad, met landbouw op de vruchtbare flanken van de Vesuvius en veel rijken die in deze omgeving  hun villas bouwden, ver weg van het drukke, hete en vieze Rome. Er woonden in 79 n.Chr. 20.000 mensen.
Het leven ging zijn gangetje...
...
Tot  59 na Chr. Tijdens een voorstelling in het amphitheater gingen Pompeianen en Nucerianen  met elkaar op de vuist. Nu ja, het was niet zomaar een relletje, het werd een waar bloedbad. Er waren vele doden en zwaargewonden, vooral aan de kant van de Nocerianen.
keizer Nero onthief de twee zittende duoviri (zeg maar burgemeesters) van Pompeii uit hun ambt. De editor (man op wiens kosten de spelen waren gegeven) werd verbannen.
Illigale
collegia werden ontbonden.(collegia waren verenigingen van bv. bakkers, goudsmeden etc.)
En tot groot verdriet van alle Pompeianen werd het voor 10 jaar verboden gladiatorspelen te houden.

Fresco uit Pompeii van de 
veldslag in het amphitheater.
(casa di Anicetus)
Het amphitheater nu.
Ziet er wel erg kaal uit
Raar dat de trap niet klopt met de fresco. Kijk maar naar de bogen!
Campani victoria una cum Nucerinis peristis;"Campani, jullie zijn omgekomen samen  met de Nocerianen in de overwinning"
Waarschijnlijk wil de maker van deze graffiti zeggen dat de Pompeianen weliswaar gewonnen hebben, maar dat zj ook veel doden te betreuren hadden.
(Casa dei Dioscuri )
14.17.1. Sub idem tempus levi initio atrox caedes orta inter colonos Nucerinos Pompeianosque gladiatorio spectaculo, quod Livineius Regulus, quem motum senatu rettuli, edebat. Quippe oppidana lascivia in vicem incessentes probra, dein saxa, postremo ferrum sumpsere, validiore Pompeianorum plebe, apud quos spectaculum edebatur. Ergo deportati sunt in urbem multi e Nucerinis trunco per vulnera corpore, ac plerique liberorum aut parentum mortes deflebant. 
14.17.1. Rond diezelfde tijd is op grond van een onnozele aanleiding een gruwelijke slachtpartij ontstaan tussen de bewoners van Nuceria en Pompeii bij een gladiatorenspel dat Livineius Regulus gaf, van wie ik al vermeld heb dat hij uit de senaat verwijderd is. Want met plattelandslosbandigheid provoceerden zij elkaar met scheldtirades, vervolgens grepen zij stenen en tenslotte wapens, waarbij het plebs uit Pompeii, waar de vertoning gehouden werd, de overhand kreeg. Dus zijn er velen van de bewoners van Nuceria, overdekt met wonden, naar Rome overgebracht en zeer velen hadden de dood van kinderen of ouders te betreuren. 
14.17.2. Cuius rei iudicium princeps senatui, senatus consulibus permisit. Et rursus re ad patres relata, prohibiti publice in decem annos eius modi coetu Pompeiani collegiaque, quae contra leges instituerant, dissoluta; Livineius et qui alii seditionem conciverant exilio multati sunt.
14.17.2. De keizer liet de rechtspraak over deze gebeurtenis over aan de senaat, de senaat aan de consuls. En, toen de kwestie weer terug kwam bij de senatoren, werd het de Pompeiianen voor tien jaar verboden om openbare bijeenkomsten van deze aard te organiseren en werden de instellingen die in strijd met de wetten het initiatief genomen hadden ontbonden; Livineius en anderen die dit oproer ontketend hadden, zijn met verbanning gestraft. 
Vertaling: Ben Bijnsdorp
We weten van het bloedbad, behalve de graffiti en de fresco uit Pompei, alleen door het verslag van Tacitus.(Annalen 14.17)
Eerst de oorspronkelijke tekst in het Latijn, in het zwart de Nederlandse vertaling
Bijna 3 jaar later, in 62 na chr., was er een verschrikkelijke ramp: Een grote aardbeving.
Pompeii en omgeving waren al lang gewend aan lichte-tot zware aardschokken maar deze ramp kwam toch totaal onverwacht.
Men zag  ook geen verband tussen al deze dingen: aardschokken, aardbevingen en vulkanen
Pas de laatste tijd denken archeologen dat de aardbeving veel erger was dan we dachten en dat waarschijnlijk bijna het grootste gedeelte van de toenmalige stad Pompeii ernstig tot zeer ernstig beschadigd was. Misschien ook de watervoorziening, en als dit waar is (daar is men het nog niet over eens) was dat natuurlijk helemaal onvoorstelbaar.
Wat dan bv met de badhuizen die zo belangrijk waren voor het openbare leven? Maar het feit dat er een nieuw badhuis in aanbouw was en de restauraties van de oude badhuizen in volle gang  waren, doen vermoeden dat de aanvoer van water min of meer hersteld was.
De Pompeiianen staken vol optimisme de handen uit de mouwen om hun stad nog mooier dan eerst op te bouwen.
Het schoot alleen niet zo op.
17 jaar later (het moment van de fatale uitbarsting van de Vesuvius)  waren ze nog druk bezig met herstelwerkzaamheden.
Pompeii had na de aardbeving weinig hulp en of geld  uit Rome gehad en de bewoners zagen het daarom niet als hun als eerste taak de staatstempels- en gebouwen  te restaureren. 
Meer aandacht en vooral eigen geld werden besteed  aan de restauratie van eigen huizen en openbare gebouwen die Pompeiianen belangrijk vonden;  zoals sommige tempels (bijvoorbeeld de
Isistempel ), natuurlijk de badhuizen en het amphitheater.
Keizer Nero hief  het verbod op voor het houden van gladiatorgevechten in het amphitheater.
Misschien als troost voor de aardbeving of onder druk van zijn tweede vrouw Poppaea Sabina, die in of nabij Pompeii geboren en getogen was.
De Pompeiianen zullen in ieder geval blij zijn geweest met heropening van het amphitheater.

De Samnieten spraken net als de Oskanen oskisch, dus voor de Pompeianen veranderde niet veel.
Pompeii moest zich voortdurend  verdedigen tegen naburige steden. Niet iedere Campaanse stad was voor Rome; integendeel! Ook van Rome zelf waren ze niet zeker.
Dus werden tussen 424 - 89 v. Chr. stadsmuren aangelegd. De al bestaande muren langs de noord zuid lijn werden verhoogd en verstevigd. Op strategische plekken werden verdedigingstorens gebouwd.


De 'Campani' vormden volgens het politieke Samnitische systeem twee confederaties van steden. In noord CampaniŽ was de hoofdstad Capua.
De confederatie in zuid CampaniŽ bestond uit o.a Pompeii, Herculaneum, Sorrento en Stabiae. De hoofdstad van deze confederatie werd Nuceria.

Nuceria (volledige Romeinse naam: Nuceria Alfaterna) was een stadje aan de rivier de Sarno, ongeveer 13 km. ten oosten van Pompeii. De Etrusken stichtten deze stad in 600 v. Chr. Het werd een knooppunt van wegen tussen alle omliggende steden. Ook, en dat was belangrijk, via de Appenijnen naar het achterland.
Ze sloegen zelf munten en ontwikkelden een eigen schrift, het 'Nocerino', net als het Oskisch een kruising tussen Grieks en Etruskisch.
De stad bestaat nog steeds onder de naam Nocera inferiore.
Van hun oudste geschiedenis is weinig overgebleven. Wat restanten van het Grieks/Romeinse theater, een gedeelte van de necropolis buiten de stadsmuren, munten en wat archologische vondsten waaronder een vaas met opschrift in het 'nocerino'.
 

De werkelijk prachtige
vaas (Oinochoe) met
opschrift in het
'Nocerino' .
De Samnieten en Rome (de 'Latini') grepen iedere zwakte van de tegenpartij aan om de heerschappij te krijgen over midden- en zuidItaliŽ.
Er werden tussen 343 v.Chr. tot 290 v.Chr. in totaal drie langdurige oorlogen gevoerd.
Wapenstilstanden, bondgenoten, vrienden en vijanden, alles was tijdelijk en kon zo weer veranderen.
Maar voorlopig bleef de confederatie van de zuid Campani trouw aan Rome.
Zelfs de grote Hannibal (je weet wel; van die olifanten) die  in 216 optrok tegen Rome bracht daar geen verandering in.
Hannibal hield behoorlijk huis in zuid CampaniŽ en de stad Nuceria werd belegerd en compleet verwoest.
De Nucerianen werden opgevangen in de omliggende steden, o.a in Pompeii, totdat het veilig genoeg was hun stad weer op te bouwen.





 
Het is nu 424 voor christus: Tadaaa!!! Woeste bewoners uit de bergen veroverden onze stad. Dit waren de Samnieten uit AbruzziŽ en CalabriŽ.
Ze maakten voorgoed een einde aan de Griekse en Etruskische invloedssfeer in dit gebied. De stad Capua werd op de Etrusken veroverd, en de stad Cumae op de Grieken. Neapolis (het huidige Napels) bleef Grieks maar sloot een vredesverdrag met de nieuwkomers.
Rome (de Latini) en de Samnieten waren aartsvijanden en voerden vele bloedige oorlogen om de heerschappij van wat nu ItaliŽ heet.
De Samnieten die zich in CampaniŽ vestigden voelde zich snel thuis. Zozeer dat ze hulp van Rome zochten tegen hun eigen Samnitische broeders, die maar bleven binnenvallen in hun gebied en die ze op hun beurt weer barbaren vonden.
De Romeinen hielpen hen ook daadwerkelijk (343 v.Chr.het begin van de eerste Samnitische oorlog).
Daarmee stonden de 'Campani', zoals de Samnieten zich in dit gebied gingen noemen, feitelijk onder controle van Rome, al werd dat nog niet zo gevoeld.
De Samnieten hebben door de stadsmuren te bouwen de vorm en omvang van de stad Pompeii vastgelegd.
Langs de twee grote decumani, de oost-west-assen; Via di Nola in het noorden en Via dell'Abbondanza in het zuiden, verrezen nieuwe, rechthoekige woonblokken.
Niet dat de hele stad meteen door ze werd volgebouwd, dit gebeurde heel geleidelijk en zelfs ten tijde van de uitbarsting van de vesuvius in 79 n.Chr. waren in het oosten van de stad, dus binnen de stadsmuren, nog wijngaarden te vinden.
De via Stabiana werd in een rechte lijn doorgetrokken van de Porta Vesuvio in het noorden naar de porta Stabiana in het zuiden.
Het driehoekig forum werd verbonden met het marktplein, waar later de Romeinen het nieuwe forum zouden aanleggen. 
Veel van de robuuste huizen, gebouwd door rijke Samnieten, werden door de nieuwe Romeinse bewoners nauwelijks veranderd en bestonden nog steeds ten tijde van de uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.Chr.
Toen Rome Hannibal en de Carthagers verslagen had brak er, althans voor Pompeii en omgeving, een rustige tijd aan.
De zuid Campani stonden onder bescherming van Rome en konden vrij handel drijven. Vooral voor Pompeii was dit gunstig want onze stad lag natuurlijk ideaal met zijn haven aan de zee en de rivier de Sarno voor het vervoer van goederen naar het achterland. Het scheelde ook dat Nuceria niet meer nummer ťťn was.
Maar het begon te knagen bij de bondgenoten van Rome. Ze vonden dat ze wel erg weinig beloning kregen in ruil voor hun bewezen trouw.
Het belangrijkste punt was dat ze geen volledig Romeins burgerrecht kregen. Zo hadden ze wel alle lasten, zoals belasting betalen en verplicht troepen leveren, maar niet de voordelen van bv. mee mogen stemmen.
En zo begon de gevaarlijkste oorlog voor Rome tot nu toe: De bondgenoten oorlog. (90 - 88 v. Chr.)
Veel steden van de voormalige confederatie van de zuid Campani deden hieraan mee. Ook Pompeii. Alleen Nuceria bleef Rome trouw.
C. Quintius Valgus and M Procius waren officieren die onder generaal Sulla gediend hadden. Op eigen kosten lieten ze in 80 v.Chr.het amfitheater bouwen, speciaal voor
de kolonisten. Ook een nieuw  theater werd door hen gefinancieerd. Nu bekend als het grote theater.
Voor alles over het amfitheater: lees hier
Reconstructie van Herculaneum, maar
Pompeii zag er in vogelvlucht
net zo uit.
In de stadsmuur tussen porto Ercolano en
porto Vesuvio  zijn inslagen van
ronde stenen gevonden, afgeworpen door
de katapulten van het leger van Sulla.
De "Eituns" zijn een verhaal op zich. Eituns waren militaire aanwijzingen in het Oskaans voor  de Pompeiaanse vechters.  Ze waren in rood op tufstenen muren gekalkt. Ze wezen waar de verdedigers moesten zijn, bv. de kortste weg naar  een stadsstoren om daar te helpen.
Een aantal zijn nog overgebleven, zoals deze op de muur van
het huis van de moralist (III,4,3)


Onderzoek, tekst en webdesign ©Sione van Walderveen



     
   Gastenboek voor vragen en opmerkingen  op index  pagina