De beleving van tijd

Wij mensen van nu weten tot op de seconde wat de tijd is. We hebben een strak ritme, slechts onderbroken door
de klok een keer per half jaar een uur voor-of achteruit te zetten bij zomer- of wintertijd.
Zeg "ik wil dat je gaat werken om 9 uur s' ochtends" en 9 uur s' ochtends zal het zijn.

De romeinen daarentegen leefden eeuwenlang op het natuurlijk ritme van dag en nacht en de seizoenen.
In de winter waren de dagen korter en de nachten langer, en in de zomer de dagen langer en de nachten korter.

De tijd werd dus ingedeeld in 12 stukken van zonsopgang tot zonsondergang.

In 264 v.Chr. werd van de Grieken het horologium overgenomen. Dit was een zonnewijzer die de dag verdeelde in 12 periodes.

Nog later leerden ze via de Grieken de waterklok kennen. Met de waterklok was het mogelijk ook de dagen zonder zon in uren te verdelen
Romeins: horologium ex aqua. Grieks: clepsydra

Ook de nacht was nu in uren op te delen. Dit werd echter pas in de 4de eeuw na Chr. gedaan! Toen werden de dag en nacht in 24 gelijke
stukken opgedeeld, net als nu het geval is.(van middernacht tot middernacht)

De uren kwamen niet overeen met ons uur, netjes opgedeeld in 60 minuten. Een romeins uur kon in onze berekening een half uur zijn of 2 uur en
van alles ertussenin.
Het lijkt me bijzonder moeilijk om zo de juiste data en tijden van gebeurtenissen te achterhalen maar het schijnt te kunnen met allerlei wiskundige
berekeningen en met behulp van astronomie.

Terug naar onze romeinen in de eerste eeuw na Chr.

Er werd gerekend vanaf zonsopgang tot zonsondergang.

De uren heetten eenvoudig eerste uur, tweede uur etc.
(Hora prima, secunda, tertia, quarta, quinta, sexta, septima, octava, nona, decima, undecima, duodecima)

Er werd gebruik gemaakt van zonnewijzers en waterklokken.

Voor enige nauwkeurigheid werd de waterklok gebruikt samen met de zonnewijzer. (Waarbij de zonnewijzer werd gebruikt om de waterklok
"gelijk" te stellen.

De uren leken dus wel van elastiek te zijn. Lang in de zomer, kort in de winter. Per dag verschillend. Wij zouden er gek van worden.

Waterklokken kregen net als de moderne (ouderwetse) koekoeksklokken grappige
toevoegingen.
Zoals fluitjes bij het hele uur of zelfs figuurtjes die konden bewegen.

Seneca zei al dat het makkelijker was om filosofen het eens te laten worden over een onderwerp dan om het eens te worden over de preciese
tijd.

Midwinter

I. prima 7:33 / 8:17
II. secunda 8:17 / 9:02
III. tertia 9:02 / 9:46
IV. quarta 9:46 / 10:31 .
V. quinta 10:31 / 11:15
VI. sexta 11:15 / 12:00 middag
VII. septima 12:00 / 12:44 .
VIII. octava 12:44 / 13:29
IX. nona 13:29 / 14:13
X. decima 14:13 / 14:58
XI. undecima 14:58 / 15:42
XII. duodecima 15:42 / 16:27

Midzomer

I. prima 4:27 / 5:42
II. secunda 5:42 / 6:58
III. tertia 6:58 / 8:13
IV. quarta 8:13 / 9:29
V. quinta 9:29 / 10:44 .
VI. sexta 10:44 / 12:00 middag
VII. septima 12:00 / 13:15
VIII. octava 13:15 / 14:31
IX. nona 14:31 / 15:46
X. decima 15:46 / 17:02
XI. undecima 17:02 / 18:17
XII. duodecima 18:17 / 19:33

VOORBEELDEN VAN HOE DE UREN ONGEVEER BEREKEND WERDEN

Zonnewijzer uit Pompeii
Deze stond op het
Apollo tempel complex.

Een waterklok was oorspronkelijk heel primitief. Gewoon een aardenwerken pot
gevuld met water en een gat onderin waar het water uit wegliep. Deze methode werd
gebruikt om bv de spreektijd aan te geven tijdens een rechtzaak.

Maar al vanaf zo 270 BC werd er door Griekse en later ook Romeinse
wetenschappers en astronomen hard gewerkt aan steeds preciezere waterklokken.

Een filmpje van hoe een waterklok werkt zie je hier, van de site
http://www.britannica.com/clockworks

IN DE PRAKTIJK:

HORA PRIMA
Romeinen stonden met zonsopgang op. Meestal was de eerste zorg water halen bij een openbare fontein. Ook het brood moest meestal gehaald worden
bij een bakker omdat de meeste huishoudens geen gelegenheid tot zelf koken en bakken hadden. Snel snel ontbijten. Wat brood, kaas. olijven en wat er
was overgebleven van de avondmaaltijd ervoor. Het openbare leven kwam al snel op gang. Alle slaven waren al bezig.
De eerst kappers om je baardgroei af te scheren waren ook al open.
HORA SECUNDA
Iedereen ging nu aan het werk. De cliÃ«nten stonden aan de deur van hun patrones om hun salutatio te brengen.
HORA QUARTA
Het leven was in volle gang. De markten waren open op het Forum, de kinderen kregen les, iedereen was druk druk druk.
HORA SEPTIMA
Pauze! Met een beetje geluk een uitgebreide lunch thuis en dan een dutje doen. Je kon ook wat eten of eten afhalen bij een van de vele thermopolia .
Dit was natuurlijk het heetste deel van de dag waar iedereen wat luier wordt.
HORA OCTAVA
Weer aan het werk, maar rijke Romeinse mannen gingen nu naar het badhuis. Ook hier gingen de zakengesprekken gewoon door en werden vast in de koele
en relaxte sfeer van het badhuis de meeste beslissingen genomen. Er kon in een badhuis ook worden gesport.
Zelfs slaven en vrouwen konden gebruik maken van de badhuizen, maar dan wel op andere uren, zoals vroeg in de ochtend.
De gemiddelde levensverwachting van een Romein was 35 jaar. Hoger dan voor en na de Romeinse periode. Dat was vooral vanwege de hygiÃ«ne en dat
had weer te maken met het veelvuldig gebruik van badhuizen.
HORA DUODECIMA
Nu gaat de hele familie eten. Na het eten met de kippen op stok. De slaven moesten natuurlijk eerst afruimen en alles voor de volgende ochtend klaarmaken.
Entertainment was er niet of nauwelijks. Helaas. Morgen weer vroeg op.

Gastenboek voor vragen en opmerkingen op index pagina