En: De kunst van het jezelf laten uitnodigen voor een cena
Best wel veel gegoede vrije Romeinen konden het financieel toch  niet opbrengen elke avond een cena *op stand* te geven. Maar om dan eenvoudiger
te gaan eten? Toegeven dat het te duur werd om gasten te hebben? Laten zien dat je niets meer was dan het gewone volk? Geen haar op hun hoofd
die daaraan dacht! De oplossing was dat je je liet uitnodigen bij anderen. Zo kon je gratis eten en meteen  laten zien hoe fantastisch je was als gast.
En zo heel populair worden. Zodat je meer werd uitgenodigd. En afentoe  (denk aan je geld) zelf mensen kon uitnodigen.
Er zaten natuurlijk haken en ogen aan. Wat als je niet werd uitgenodigd?  Of je nodigde iemand uit en die kwam niet omdat hij wat beters
had (een belangrijker persoon??). De schande!
Of de gast vertelde overal rond dat je slaven traag waren, je eten slecht en je entertainment een lachertje....ai!
Aha, weer zo' n maaltijd waar
de heer des huizes een
'belangrijke bespreking' had.
Het is een zomertriclinium want
boven de figuren zie je een luifel
ter beschutting tegen de zon.
De cena (het avondmaal) was het belangrijkste moment van de dag. De hele familie was aanwezig, gezellig onder elkaar of met wat vrienden.
Wilde je echter laten zien dat je iemand was moest je gasten uitnodigen, ze een redelijk maal voorzetten en eventueel voor wat entertainment zorgen.
De eetkamer heet
triclinium.
In de zomer had je als rijk huishouden een triclinium in de tuin. (Sommige huizen hadden zelfs triclinia voor elk seizoen en/of voor verschillende gelegenheden)
Mmm lekker eten en liggen onder een pergola vol wijnranken
, een zwoel avondbriesje brengt de geur van rozen mee, de fontein murmelt in de verte ... (droomt langzaam weg...)
Vroeger (In de Republiek) was het onfatsoenlijk als vrouw om mee aan te liggen. Onder de keizers werd het langzamerhand normaal gevonden.
Maar als de heer des huises belangrijke dingen te bespreken had met zijn gasten of gewoon geen zin had in de rest van zijn familie zullen die wel weer apart gegeten hebben.
Aaarch (in een klap wakker) de gastheer wenst te "netwerken". Ja, je ligt niet voor niets aan als gast, er wordt wel een gunst  terugverwacht...
Dit  is nog eens een
hoofdgerecht!
Pullum Frontonianum
RECEPT
Hier kon je ook indruk mee maken.
Prachtig blauw Romeins glas!
Cena. Afbeelding uit Pompeii. (V,4,2)
Het  is het einde van de maaltijd.
De vloer ligt bezaaid met etensresten.
Een slaaf trekt links een gast zijn
schoenen aan  en een erg dronken gast
rechts wordt door slaven overeind gehouden.
Martialus (ongeveer 40 v Chr.-103 na Chr.)
Epigrammen XII 82
"Ontsnappen aan Menogenes in de thermen of in de buurt van de thermen is gewoon onmogelijk, hoe handig je het ook aan
boord legt.
Bij het balspel geeft hij de door hem gescoorde punten aan jou cadeau. Hij zal, als de bal wat ver van jou is weggerold tot in
het mulle zand van de palaestra, de bal gaan halen, ook al heeft hij reeds gebaad en heeft hij zijn maaltijdslippers al aan de
voeten.
Als hij je badhanddoek draagt, dan verzekert hij dat jouw handdoek witter is dan sneeuw, ook al is hij smeriger dan een
kinderkontje. Als je met pijnlijke nauwgezetheid de weinige haren die je nog resten met een kam over je schedel verdeelt, dan
zal hij zeggen dat je een prachtig gelokte haardos hebt, waar Achilleus zelf jaloers op zou zijn.
Onafgebroken spreekt hij heilwensen voor je uit en hij blijft onophoudelijk het zweet van je voorhoofd betten... Alles aan jou
prijst hij, voor alles aan jou staat hij in bewondering, totdat je eindelijk zegt: 'Kom mee-eten', om van zijn gezeik verlost te zijn."
Over zo'n vervelende zeur die zichzelf wil uitnodigen:
Nog een keer Martialus omdat hij zo geestig is
Dit keer over iemand die ondanks al zijn pogingen nergens uitgenodigd is:
Epigrammen II 11
"Als je Selius met een gezicht als een donderwolk ziet ijsberen in de porticus, als zijn sombere gedachten geen woorden vergen
om begrepen te worden, als zijn gezicht zo lang is dat hij erover zou kunnen struikelen of als hij zich, de wanhoop nabij, op de
borst klopt en zich de haren uitrukt, weet dan, Rufus, dat Selius niet de dood van een vriend of broer beweent, dat zijn beide
zonen nog in leven zijn (en moge dat nog lang zo blijven!), dat zijn vrouw en zijn slaven het goed stellen, dat zijn bezit
ongeschonden is en dat hij niet bedrogen wordt door de beheerder van zijn landgoed. Je bent dan wel benieuwd naar de ware
oorzaak van zijn smart? Selius moet vanavond thuis eten."

En hier een brief van Plinius de jongere (dezelfde Plinius die het verslag van de uitbarsting van de
Vesuvius beschreef aan zijn vriend Tacitus)  Over een vriend die niet kwam opdagen...
Beste Septicius Clarus

Hallo zeg, je zou komen eten en je verschijnt niet! Daar staat straf op: je betaalt mijn onkosten terug tot op de cent en die zijn
niet kinderachtig. Op het menu stond een krop sla per persoon, een kwartdozijn escargots, twee eieren, havergortbrij met
sneeuwgekoelde honingwijn, de sneeuw komt ook op de rekening, wat zeg ik, die bovenal, want die is op het dienblad ter ziele
gegaan, olijven, bietjes, pompoenen, uien en duizend andere gerechten, allemaal even geraffineerd. Je had naar een
komediespeler kunnen luisteren, een voordrachtskunstenaar of een luitspeler, misschien wel alledrie, je weet hoe royaal ik ben.
Maar jij wilde liever naar Joost mag weten wie voor de oesters, gevulde zeugenbaarmoeders, zee-egels en Spaanse danseresjes.
Je zult ervoor boeten, ik zeg niet hoe. Je bent cru geweest, je hebt een plezier vergald, voor jou? weet ik niet, voor mij in elk
geval, maar toch ook voor jou. Wat zouden we ons samen hebben vermaakt, gelachen, over literatuur gepraat. Luxueuzer
dineren kun je bij heel veel mensen, maar nergens vrolijker, informeler, ongedwongener.
Kort en goed: probeer het een keer, en als je  daarna niet liever verstek laat gaan bij anderen, laat dan bij mij maar verstek gaan,
voorgoed.
Gegroet.

boek 1 brief 15 vert. uit het Latijn door Ton Peters
In het huis van de moralist waren op de muur richtlijnen geschreven voor fatsoenlijk gedrag aan de eettafel:
"Laat water je voeten schoonwassen en een slaaf ze afdrogen; Leg een kleed over het aanligbed; let op ons linnengoed."
"Geen dubbelzinnige opmerkingen en flirtende ogen naar de vrouw van een ander, wees bescheiden in je optreden"
"Stel je vermoeiende ruzietjes uit als je kan, of ga weg en neem ze mee naar huis."
De Cena (het avondeten)
De regels voor het aanliggen
Een standaard triclinium had drie aanligbedden. Zij stonden aan drie zijden van een kamer en de vierde zijde was open.
Dit was waarschijnlijk om de slaven de ruimte te geven te bedienen maar ik denk ook om een onbelemmerd uitzicht te hebben op bv. de tuin.
In het midden was de tafel. De bedden liepen iets hoog op naar de tafel. Per bed konden 3 mensen aanliggen.
Er zijn in Pompeii veel triclinia gevonden met vaste,  gemetselde aanligbedden en tafels.
Vanzelfsprekend lagen op de bedden vroeger zachte kleden en kussens. (Zie bv. de fresco's hierboven.)
De keuken was over het algemeen ver weg van het triclinium. Arme slaven die het eten enigzins warm moesten opdienen!

Sommige triclinia hadden daarom heel slim een soort comfoortje naast de tafel of in een hoek gemetseld.  
Nog een fresco uit Pompeii
mmmmm dit geeft toch te denken
over de kwaliteit van  die
hoogstaande dichter die was
uitgenodigd om wat uit
zijn werk voor te lezen  ...(gaap...)
De kunst van het uitnodigen of jezelf laten uitnodigen voor een cena
Het Triclinium (De eetkamer)
Het belangrijkste was waar je mocht "aanliggen"   Dit bepaalde je rang. Tja, als eenvoudig "zichzelf uitnodigend" persoon kunnen we niet op teveel eer hopen.
Dat wordt weer ergens rechterbed  laatste plek.....Of nog erger, een aangeschoven stoel.
Hier zie je een beetje de bekleding en
kussens van de aanligbedden. Ook weer,
net als op de fresco links, van die kleine
drievoets tafeltjes.
Het triclinium van het huis van de
moralist. Je ziet goed hoe de banken iets
naar boven oplopen. Ook zie je de
uitsparing in de tafel. Dit zie je wel
vaker   en weet nog niet  precies waar het
voor was.
A) LECTUS MEDIUS
Hier lag de eregast op plaats nr 1
B) LECTUS IMUS
Hier lag (eventueel) de familie van de gastheer

en de gastheer zelf op nr 4
C) LECTUS SUMMUS
de minst belangrijke gast lag op nr 9
Vrouwen des huizes zaten vaak op stoelen.

Ook als er meer meer mensen dan 9 waren
zaten de minst belangrijke gasten op
aangeschoven stoelen
Ondanks de pschedelische kleuren
aardige hedendaagse  impressie
Het atrium van een hotelletje.
Natuurlijk voor gasten van buiten de stad.
Maar een atrium kon je ook huren
wanneer je eigen huis te klein was en je
toch gasten " op stand" wilde ontvangen..
Je ziet  het vaste gemetselde comfoor.
(rechts)
Hier zie je mooi hoe sommige triclinia
een handig randje langs de banken
hadden om bv. je wijnglas op te
kunnen zetten. Dit is een
wintertriclinium. Voor de ramen zaten
luiken.
Het zomertriclinium van de Ephebe.
Dit is nu eindelijk een plaatje van hoe
mooi het er ooit uit heeft kunnen zien.
Meer van deze plaatjes: Toverlantaarn
x
Onderzoek, tekst en webdesign Sione van Walderveen
Delen op facebook