De openbare badhuizen van Pompeii
Pompeii was een welvarende stad, met drie grote badhuizen, of 'thermen'. Een vierde
badhuis was in aanbouw. Badhuizen waren zeer belangrijk, een rijke romeinse man deed
'sochtends zijn zaken, at thuis of in de stad een hapje en spendeerde de rest van de
middag in het grote koele badhuis. Het badhuis bestond uit een ijskoud bad, frigidarium,
een warm bad, tepidarium, en een heet bad, het caldarium. Soms was er een zwembad
bij, en een gelegenheid om te sporten (pallastrium). Er bestond geen zeep, je wreef je in
met olijfolie en zand, en schraapte dat weer, samen met het vuil,met speciale
krabbertjes (strigil) van je lichaam. Daarna wreef je je lichaam lekker in met
kruidenmengsels of nam een massage.
Je kon er je vrienden en zakenrelaties ontmoeten, en er werden hapjes en drankjes verkocht.
Er werd niet gemengd gezwommen; vrouwen hadden meestal een eigen gedeelte, of
mochten in de ochtenduren. Het badhuis was niet gratis.Ook was het raadzaam een slaaf
in de kleedruimte je kleding te laten bewaken, want er werd, net alstegenwoordig, veel gestolen.
Rijke huizen hadden vaak eigen badruimtes.
Nu we het toch over sanitaire aangelegenheden hebben, veel huizen en werkplaatsten hadden een
toilet en er waren ook openbare toiletten.
Urine werd gebruikt bij het wassen van fijne kleding. Bij de wasserijen stonden buiten op straat potjes om in te plassen voor dit doel.
Onder keizer Vespesianus moest er belasting betaald worden over deze potten urine. Uit
wraak heet een openbaar urinoir in Italie nog steeds 'Vespasiano'.
In het hart van de stad Pompeii stonden drie badhuizen. De forum thermen, centrale thermen en
de oudste en grootste van de drie, de stabiaanse thermen. De forum thermen waren erg
beschadigd bij de grote aardbeving en net weer nog fraaier dan vroeger hersteld. De
stabiaanse thermen zijn uit de tijd dat Pompeii in 89 v.chr een romeinse stad werd. Ze
waren dus ten tijde van de ramp al 90 jaar oud. Je kon er gewoon baden, maar ook
zwemmen in het openlucht zwembad, van 13x18 meter en 1.50 meter diep, of sporten.
Het lag vlakbij het forum en de hoofdingang was aan de drukke winkelstraat via dell
abbondanza. Iedereen in de stad zal hier wel een keer geweest zijn.
Plattegrond van de stabiaanse thermen
Het roze gedeelte was voor vrouwen, het blauwe voor mannen.
1) prive-ingangen
2) zwembad om zich te wassen
3) gewoon zwembad
4) kleedkamer van het zwembad
5) dienstruimtes
6) ingang en prive-baden
7) latrines.
MANNENAFDELING
8) ingang
9) wachtkamer
10) apodyterium (kleedkamer)
11) frigidarium (koud waterbad)
12) tepidarium (warme temperatuur)
13) calidarium (heet waterbad)
14) laconium (ruimte met zeer hoge temperatuur, een soort sauna)
15) ingang algemene voorzieningen en stookplaatsen, waar water
en  lucht op juiste temperatuur gebracht werden.
VROUWENAFDELING
16) ingangen
17) Kleedkamer en koudwaterbad
18) tepidarium
19) calidarium
20) wandelgang
Grote badhuizen waren er niet alleen voor de dagelijkse hygiene, om te sporten of elkaar
te ontmoeten, er werden ook lezingen gehouden en soms waren er een soort kunstgalerieeen
aan verbonden.
Er waren straatartiesten en zich hees schreeuwende verkopers van etenswaren. Het was een
zeer levendige plek.
Je begon natuurlijk in de kleedruime. Waarschijnlijk werd er niet geheel
naakt rondgelopen, en in ieder geval waren er een soort slippers met dikke zolen
nodig voor de verwarmde vloeren. Dan kon er door de mannen gesport worden,
en daarna schraapte je vuil en olie van je lichaam. Dan begon het eigenlijke
baden, in het tepidarium, een ruimte met verwarmde muren en vloeren, dan naar
het calidarium, een zeer hete ruimte vlak bij de ovens, met een heet water bad en
een koudwaterfontein. Dan kon je eventueel terug naar het tepidarium, en je
besloot met een duik in het koud waterbad van het frigidarium.
Seneca (3 vCHR. - 65 nCHR.)  over het wonen boven een badhuis

Leven in Baiae
SENECA GROET ZIJN DIERBARE LUCILIUS. Ik mag hangen als stilte zo noodzakelijk is als het wel lijkt voor degene die
zich heeft teruggetrokken voor studie. Hoor toch eens aan: van alle kanten klinkt allerlei rumoer om me heen: ik bivakkeer pal
boven een bad- en fittnesscentrum. Stel je nu alle soorten kreten voor die je tot spijt over het bezit van oren kunnen aanzetten:
wanneer de krachtpatsers trainen en hun armen, zwaar van lood, rondzwaaien, wanneer ze ofwel kracht zetten ofwel doen
alsof, hoor ik hun kreten, telkens als ze hun ingehouden adem uitblazen, hoor ik hun gesis en zware ademhaling; wanneer ik een
masseur tref die lui is en al tevreden met ordinaire insmering, hoor ik het slaan van een hand die op schouders slaat, een geluid
dat wisselt naargelang het met vlakke of holle hand wordt gemaakt. Maar als er dan nog een balspeler bijkomt die zijn treffers
telt, dan is het circus compleet.
Voeg daar nog een ruziezoeker aan toe en een dief die in zijn kraag gegrepen wordt en zo'n type dat gek is op zijn stemgeluid
in een badruimte, daarbovenop dan nog diegenen die luidruchtig met een 'bommetje' het bassin inspringen. Afgezien van deze
lieden, van wie de stemgeluiden nog normaal zijn als er verder niets aan de hand is, moet je ook nog denken aan de epileur met
zijn schrille en doordringende stemgeluid waarmee hij wil opvallen en er dan ook alles uitperst en nooit zijn mond houdt totdat
hij iemands oksels plukt en zo een ander voor zich laat schreeuwen. En dan nog de verschillende uitroepen van de
snack-verkoper en en de mannen van de worstjes en de koeken en alle aanprijzers van eetwaar die hun spulletjes aan de man
brengen met ieder een eigen lokroep.

vertaling Ben Bijnsdorp
plattegrond pompeii
plattegrond forum met forumbaden
filmpje over het verwarmingsysteem van romeinse badhuizen (Noordhoff)
Prachtige scene uit een film uit 1926 die speelt in de
Stabiaanse thermen. Je kunt het lawaai bijna horen...
p
En wat er over is,
vrouwenkleedkamer
met frigidarium.
Stabiathermen.
vrouwenkleedkamer
schilderij van
Alma-Tadema
het calidarium van
de forumthermen.
het na de aardbeving net
gerestaureerde plafond
van het tepidarium
van de forum thermen.
stabiaanse
thermen,kleedruimte
(de nisjes in de muur
waren voor kleren)
Badsetje gevonden in
groot-brittanie, twee
huidkrabbers (srigil) en
een olieflesje aan een
soort sleutelhanger.
p
Alma Tadema
"badhuis"
Het prachtig
bewaart gebleven
vrouwen
apodyterium van de
stadsthermen in
Herculaneum.
Openbare toiletten in
een badhuis.Onder de
zitbank liep een
riolering met water.
Sponzen op een stok
werden gebruikt om
de billen af te vegen.
reconstructie van kleedkamer
van de forumbaden